Soms loop je steeds opnieuw tegen dezelfde patronen aan. Je reageert heftiger dan je zou willen, voelt je verantwoordelijk voor anderen of ervaart een onverklaarbare zwaarte. Vaak denken we dat deze patronen alleen over onszelf gaan. Vanuit systemisch werk weten we dat dit niet altijd zo is.
Een genogram helpt je om jouw familiegeschiedenis zichtbaar te maken. Het laat zien waar je vandaan komt, welke gebeurtenissen jouw familie hebben gevormd en welke patronen mogelijk van generatie op generatie zijn doorgegeven. Een genogram maken is een krachtige manier om inzicht te krijgen in jouw familiegeschiedenis, terugkerende patronen en de dynamiek binnen jouw familiesysteem.
In mijn coachpraktijk gebruiken we een genogram regelmatig als voorbereiding op coaching of een familieopstelling. Het geeft niet alleen inzicht in jouw verleden, maar helpt ook om met meer begrip naar jezelf en je familie te kijken.
Wat is een genogram?
Een genogram is een grafische, schematische weergave van jouw familie over meerdere generaties. Je kunt het zien als een uitgebreide familiestamboom waarin niet alleen familiebanden worden weergegeven, maar ook belangrijke gebeurtenissen en feiten uit de familiegeschiedenis.
Een genogram wordt gemaakt vanuit een systemische manier van kijken. Een mens staat immers nooit los van zijn of haar familiesysteem. De geschiedenis van je familie, de onderlinge relaties en de onderliggende dynamieken maken allemaal deel uit van wie je bent.
Door een genogram te maken ontstaat vaak meer begrip voor terugkerende patronen, overtuigingen en loyaliteiten die binnen een familie leven.
Waarom een genogram maken?
Het maken van een genogram is veel meer dan het tekenen van een stamboom.
Je verdiept je opnieuw, of misschien wel voor het eerst, in de geschiedenis van jouw familie. Je staat stil bij belangrijke gebeurtenissen in het leven van ouders, grootouders en andere familieleden.
Misschien ken je alle verhalen al. Misschien ontdek je juist dat er veel onbekend is. Dat kan een mooie aanleiding zijn om met ouders, ooms, tantes of andere familieleden in gesprek te gaan over jullie gezamenlijke geschiedenis.
Alleen al het verzamelen van deze informatie kan verrassend veel inzicht geven.
Afhankelijk van jouw coachvraag kan een genogram worden gebruikt om:
- informatie over de familiegeschiedenis te verzamelen;
- terugkerende patronen over meerdere generaties te herkennen;
- de kwaliteit van onderlinge relaties zichtbaar te maken;
- systemische dynamieken en verstrikkingen te onderzoeken;
- als voorbereiding op een familieopstelling te dienen;
- patronen overzichtelijk en visueel in beeld te brengen.
De belangrijkste systemische grondregel
Binnen systemisch werk geldt één belangrijke grondregel:
Iedereen die tot het systeem behoort, heeft recht op een plek.
Dat betekent dat niemand werkelijk uit een familiesysteem verdwijnt. Ook familieleden waar niet meer over gesproken wordt, overleden kinderen, eerdere partners of buitengesloten familieleden blijven onderdeel van het systeem.
Juist wanneer iemand geen plek krijgt, kan dat onbewust invloed blijven uitoefenen op volgende generaties.
Hoe maak je een genogram?
Je begint met het maken van een familiestamboom die minimaal teruggaat tot de generatie van je grootouders.
Daarbij gebruik je meestal de internationaal bekende symbolen zoals weergegeven in de voorbeelden hieronder:
- mannen worden weergegeven met een vierkant;
- vrouwen met een cirkel;
- mannen staan links, vrouwen rechts;
- de eerstgeborene staat links van de andere kinderen.
Vervolgens vul je de stamboom aan met feitelijke gebeurtenissen en de data zoals:
- geboortedata;
- huwelijken;
- scheidingen;
- overlijdens;
- verhuizingen;
- emigratie.
Gebruik gerust kleuren of eigen symbolen wanneer dat helpt om overzicht te creëren. Het hoeft geen kunstwerk te worden; het gaat erom dat jouw familieverhaal zichtbaar wordt.
Online zijn verschillende gratis programma’s beschikbaar waarmee je een genogram kunt maken. Wees je daarbij wel bewust dat sommige websites gebruikmaken van AI en gegevens kunnen verwerken.
Wie neem je op in een genogram?
Bij een genogram kijk je verder dan alleen ouders en kinderen.
Je neemt onder andere op:
- vader en moeder;
- broers en zussen;
- grootouders;
- ooms en tantes;
- miskramen, abortussen;
- doodgeboren kinderen;
- overleden kinderen;
- eerdere partners;
- kinderen uit eerdere relaties;
- verloofden;
- buitenechtelijke zwangerschappen en kinderen;
- adoptiekinderen;
- pleegkinderen;
- familieleden die vroeg gestorven zijn;
- familieleden die zijn buitengesloten;
- familieleden waar niet over gesproken wordt; gestorven door zelfdoding, alcoholisten, psychiatrische patienten, priesters en nonnen, zondebokken, mensen die ergens anders leven.
Ook mensen die van grote betekenis zijn geweest voor het voortbestaan van de familie kunnen onderdeel zijn van het genogram, ook wanneer zij geen bloedverwanten zijn.
Welke gebeurtenissen zijn belangrijk?
Een genogram richt zich op feiten.
Niet op karaktereigenschappen of emoties, maar op gebeurtenissen die daadwerkelijk hebben plaatsgevonden.
Denk bijvoorbeeld aan:
- ernstige ziekte;
- ongelukken;
- verslaving;
- psychiatrische problematiek;
- emigratie;
- oorlogservaringen;
- seksueel misbruik;
- gevangenschap;
- fraude;
- familiegeheimen;
- adoptie;
- buitenechtelijke kinderen;
- religieuze invloeden;
- overlijden op jonge leeftijd.
Juist deze gebeurtenissen kunnen grote invloed hebben op volgende generaties.
Uitsluiting binnen het familiesysteem
Tijdens het maken van een genogram kunnen vragen helpen om verborgen dynamieken zichtbaar te maken.
Vraag jezelf bijvoorbeeld af:
- Wie ontbreekt in de familieverhalen?
- Over wie wordt nooit gesproken?
- Wie werd buitengesloten?
- Wie overleed jong?
- Zijn er eerdere partners geweest?
- Zijn er kinderen afgestaan of geadopteerd?
- Wat is de etnische afkomst?
- is er sprake geweest van emigratie?
- Waren er familiegeheimen?
- Welke oorlogservaringen hebben een rol gespeeld?
- Welke invloed had de kerk binnen de familie?
- Is er sprake geweest van een zwaar lot?
Juist deze vragen brengen vaak nieuwe inzichten.
Oorlog, kerk en transgenerationeel trauma
Volgens systemisch therapeut en auteur Maarten Oversier, bekend van het boek Bestaansrecht, kunnen onverwerkte trauma’s van eerdere generaties diep doorwerken in huidige familiesystemen.
Met name oorlogservaringen en langdurige onderdrukking, angst en schuld door religieuze systemen kunnen leiden tot collectieve trauma’s. Wanneer pijn destijds niet verwerkt kon worden, werd overleven belangrijker dan voelen. Dat kan generaties later nog zichtbaar zijn in gevoelens van schuld, angst, onveiligheid of een verminderd gevoel van bestaansrecht.
Binnen systemisch werk wordt hier zorgvuldig en met respect naar gekeken. Niet om schuldigen aan te wijzen, maar om zichtbaar te maken wat gezien wil worden.
Stappenplan: een genogram maken
1. Verzamel wat je zelf weet
Begin bij jezelf.
Schrijf op wat je weet over je ouders, broers, zussen, grootouders en verdere familie.
2. Ga in gesprek met familieleden
Soms zijn feiten makkelijker bespreekbaar dan emoties en gevoelens.
Door nieuwsgierig te vragen naar gebeurtenissen ontstaat vaak vanzelf een waardevol gesprek.
3. Werk alles overzichtelijk uit
Gebruik papier of een online programma.
Maak duidelijk waar jij staat door jezelf bijvoorbeeld dubbel te omlijnen.
Voeg kleuren, symbolen en verbindingen toe die voor jou betekenisvol zijn. Trek lijnen tussen herkenbare patronen.
Vragen over je gezin van herkomst
Om jouw familiegeschiedenis verder te onderzoeken kun je jezelf onder andere de volgende vragen stellen:
- Hoe hebben mijn ouders elkaar ontmoet?
- Hoe oud waren zij toen?
- Waren er eerdere relaties?
- Waarom trouwden zij wel of niet?
- Waarom gingen zij eventueel uit elkaar?
- Waren er kinderen uit eerdere relaties?
Vragen over jouw eigen gekozen familie
Ook jouw eigen relaties maken onderdeel uit van het systeem.
Denk bijvoorbeeld aan:
- Hoe heb je jouw partner leren kennen?
- Hoe oud waren jullie?
- Waren er eerdere belangrijke relaties?
- Zijn er kinderen uit eerdere relaties?
- Is er sprake geweest van een miskraam of abortus?
- Waarom hebben jullie wel of geen kinderen gekregen?
Het genogram als voorbereiding op coaching of een familieopstelling
De informatie die je verzamelt vormt een waardevolle basis voor coaching of een familieopstelling.
Vaak wordt tijdens een opstelling zichtbaar hoe oude patronen, onbewuste loyaliteiten of verstrikkingen nog steeds invloed hebben op je leven. Niet om vast te blijven zitten in het verleden, maar om ruimte te creëren voor verandering.
Wanneer je begrijpt waar een patroon vandaan komt, ontstaat er vaak vanzelf meer mildheid. Vanuit die plek wordt het makkelijker om andere keuzes te maken.
Dat is precies waar systemische coaching over gaat: weer helemaal jezelf mogen zijn binnen het grotere geheel waarvan je deel uitmaakt.
Genogram maken bij LieverstCoaching in Lelystad
Bij LieverstCoaching in Lelystad gebruiken we het genogram regelmatig als startpunt van een coachtraject of familieopstelling. Het helpt om jouw familiesysteem zichtbaar te maken, waardoor patronen sneller worden herkend en verandering mogelijk wordt.
Ben je nieuwsgierig welke invloed jouw familiegeschiedenis nog heeft op jouw leven? Dan kan een genogram een waardevolle eerste stap zijn.
Neem gerust contact op wanneer je wilt ontdekken wat een genogram en een familieopstelling voor jou kunnen betekenen.
Wil je meer lezen over trauma, lees dan deze blog: Trauma verwerken en overlevingsmechanismen.
Met dank aan diverse bronnen, waaronder Brenda van Donge.
Recente reacties